Decyzje o składzie gatunkowym lasu, które podejmujemy dziś, będą kształtować polskie krajobrazy przez kolejne dziesięciolecia. To wyzwanie pokoleniowe – drzewa, które sadzimy obecnie, osiągną dojrzałość za 50, 80, a nawet 100 lat. W tym czasie klimat Polski zmieni się bardziej, niż zmieniał się przez ostatnie stulecie.
Krótsze zimy, gwałtowne letnie susze oraz silne wiatry przestały być wyjątkiem – to nowa norma w polskim leśnictwie. Średnia temperatura roczna w Polsce wzrosła w ciągu ostatnich 30 lat o ponad 1°C, a liczba dni z temperaturą powyżej 30°C podwoiła się. Ekstremalne zjawiska pogodowe, takie jak nawałnice czy długotrwałe okresy bez opadów, występują coraz częściej i z większą intensywnością.
Dla właściciela lasu oznacza to jedno – aktywna pielęgnacja zaczyna się już na etapie planowania doboru sadzonek. Nie wystarczy powtarzać schematów z przeszłości. Sadzenie lasu wymaga dziś strategicznego myślenia, uwzględniającego nie tylko obecne warunki siedliskowe, ale także prognozy klimatyczne na kolejne dekady.
Aktualizowane dnia 28 Grudnia, 2025 przez REDAKCJA RolniczyPoradnik.pl
Spis treści
Koniec ery monokultur – dlaczego sosna i świerk są w odwrocie?
Przez dziesięciolecia świerk i sosna dominowały w polskich lasach. Były tanie w uprawie, szybko rosły i przynosiły pewny zysk. Jednak zmiany klimatu bezlitośnie obnażyły słabości tych gatunków, zwłaszcza w monokulturach.
Problem świerka jest szczególnie dotkliwy. Jego płytki system korzeniowy, który rozrasta się głównie w górnych warstwach gleby, sprawia, że drzewo ma ograniczony dostęp do wody w okresach suszy. Gdy gleba wysycha na głębokość 30-40 cm, świerk traci możliwość efektywnego pobierania wilgoci. Osłabione drzewa stają się łatwym celem dla kornika drukarza, który w ciągu kilku miesięcy potrafi zniszczyć całe drzewostany.
Tylko w latach 2017-2020 polska gospodarka leśna zanotowała pozyskanie sanitarne świerka na poziomie przekraczającym 50 milionów metrów sześciennych – głównie z powodu gradacji kornika. To nie były pojedyncze ogniska, ale masowa klęska obejmująca tysiące hektarów, szczególnie w Beskidach i na Śląsku.
Sosna na słabych siedliskach także przegrywa z nowymi warunkami. Na suchych glebach piaszczystych, gdzie przez lata była gatunkiem dominującym, coraz częściej dochodzi do osłabienia drzewostanów. Obniżenie poziomu wód gruntowych, postępujące w wielu regionach Polski, dodatkowo pogarsza sytuację. Do tego dochodzi ekspansja jemioły rozpierzchłej – pasożyta, który wysysa wodę i składniki pokarmowe z gałęzi sosny, prowadząc do stopniowego zamierania korony.
Wniosek jest prosty: ryzyko gospodarcze związane z sadzeniem tylko jednego gatunku jest dziś nieakceptowalne. Monokultura pozbawia właściciela lasu „poduszki bezpieczeństwa”. Gdy jeden gatunek pada ofiarą suszy, szkodnika lub choroby, cały drzewostan traci wartość. Dywersyfikacja to nie fanaberia ekologów – to podstawa zdrowego zarządzania ryzykiem przy sadzeniu lasu.
Gatunki drzew „odporne na przyszłość” – Climate-smart forestry
Jakiemu drzewu dziś powinniśmy dać szansę, by za pół wieku nadal rosło zdrowe i stabilne? Odpowiedź leży w koncepcji climate-smart forestry – gospodarki leśnej dostosowanej do zmian klimatu. Sadzenie lasu w tym podejściu opiera się na wyborze gatunków odpornych na nowe wyzwania środowiskowe.
Dęby – szypułkowy i bezszypułkowy – to gatunki, które zasługują na szczególną uwagę. Ich głęboki system korzeniowy, sięgający nawet 2-3 metrów w głąb gleby, pozwala czerpać wodę z warstw niedostępnych dla gatunków o płytkich korzeniach. Dęby świetnie znoszą okresowe susze i są odporne na wiele chorób. Dąb bezszypułkowy preferuje siedliska bardziej suche i cieplejsze, co czyni go idealnym kandydatem na tereny, gdzie sosna zaczyna sobie radzić gorzej.
Buk zwyczajny to gatunek plastyczny, który potrafi się adaptować do różnych warunków. Dobrze czuje się w cieniu, co pozwala mu na naturalne odnowienie pod okapem starszych drzew. Jego gęsta korona i obfity opad liści poprawiają strukturę gleby, zwiększając jej zdolność retencyjną. Buk potrzebuje wilgoci, ale w lasach wielogatunkowych – gdzie współpracuje z dębami czy modrzewiem – tworzy stabilne ekosystemy odporne na ekstrema pogodowe.
Modrzew europejski łączy szybki wzrost w młodości z dużą odpornością mechaniczną. W przeciwieństwie do świerka, jego drewno jest twarde i elastyczne, przez co drzewa lepiej znoszą silne wiatry. Modrzew lubi światło, ale nie jest wybredny co do gleby – rośnie nawet na uboższych siedliskach. Co ważne, zrzuca igły na zimę, co sprawia, że jest mniej podatny na zimowe wiatry łamiące gałęzie obciążone śniegiem.
Gatunki domieszkowe i biocenotyczne – klon jawor, lipa drobnolistna, czereśnia ptasia – mogą wydawać się dodatkiem, ale ich obecność zwiększa stabilność całego lasu. Klon jawor ma zdolność szybkiego wzrostu i dobrze znosi zacienienie. Lipa drobnolistna poprawia jakość gleby poprzez bogate w składniki pokarmowe opady liści. Czereśnia ptasia to gatunek światłożądny, ale o dużej wartości ekonomicznej – jej drewno jest cenione w stolarstwie. Różnorodność gatunkowa to także różnorodność systemów korzeniowych, co stabilizuje glebę i zapobiega erozji.
Adaptacja gatunków iglastych również jest możliwa. Jodła pospolita może być dobrą alternatywą dla świerka w chłodniejszych i wilgotniejszych mikrosiedliskach, zwłaszcza w górach i na pogórzu. Ma głębszy system korzeniowy niż świerk i lepiej znosi okresowe niedobory wody. Jodła naturalnie odnawia się pod okapem starszych drzew, co ułatwia prowadzenie gospodarki zbliżonej do naturalnej.
Sadzenie lasu a zmiany klimatu – jak pomóc sadzonkom przetrwać?
Samo posadzenie odpowiednich gatunków to dopiero początek. Młode drzewka w pierwszych latach życia są najbardziej podatne na stresy – suszę, konkurencję ze strony roślinności zielnej, a także zgryzanie przez zwierzynę. Właściwa pielęgnacja lasu zwiększa szanse na udatność uprawy i skraca czas, w którym młode drzewka stają się samowystarczalne.
Pielęgnacja gleby przed sadzeniem lasu ma fundamentalne znaczenie dla retencjonowania wody. Odpowiednia orka lub przygotowanie placówek pozwala na lepsze wchłanianie opadów i zapobiega szybkiemu spływowi wody po powierzchni. Na glebach piaszczystych warto rozważyć pozostawienie resztek pożniwnych, które ograniczają parowanie i chronią glebę przed przesuszeniem.
W miejscach, gdzie gleba jest zbita lub zdegradowana, wskazane jest wykonanie głębszego spulchnienia. Dzięki temu korzenie młodych drzew łatwiej penetrują głębsze warstwy gleby, co zwiększa ich dostęp do wody w okresach suszy. Planowanie tras technologicznych i unikanie nadmiernego ugniatania gleby sprzętem ciężkim także wpływa na jakość przyszłego drzewostanu.
Zabiegi ochronne w pierwszych latach po sadzeniu lasu są kluczowe. Regularne wykaszanie chwastów i usuwanie nalotu gatunków niepożądanych zmniejsza konkurencję o wodę i składniki pokarmowe. W okresach suszy każda roślina, która rośnie w otoczeniu młodego drzewka, odbiera mu cenną wilgoć. Dlatego pielenie i koszenie w promieniu 0,5-1 metra wokół sadzonki jest inwestycją, która zwraca się lepszym wzrostem i zdrowiem lasu.
Zabiegi te należy prowadzić systematycznie przez pierwsze 3-5 lat, aż młode drzewka osiągną wysokość pozwalającą im przewyższyć konkurencyjną roślinność. Wtedy naturalne zacienienie ograniczy rozwój chwastów, a las zacznie sam regulować swoje środowisko.
Wprowadzanie mikoryzy – symbiozy drzew z grzybami – wspiera naturalną odporność już na etapie szkółkarskim. Mikoryzowe grzyby zwiększają powierzchnię pobierania wody i składników mineralnych przez korzenie, a także wytwarzają substancje chroniące rośliny przed patogenami. Szczepienie sadzonek mikoryzą w szkółce leśnej staje się coraz bardziej popularną praktyką, zwłaszcza dla dębów, buków i jodeł.
Inwestycja w sadzonki zaszczepione mikoryzą kosztuje nieco więcej, ale zwraca się wyższą przeżywalnością drzewek w najtrudniejszych pierwszych latach po posadzeniu. W warunkach stresu wodnego rośliny z rozwiniętą mikoryzą potrafią przetrwać okresy, które dla niezaszczepionych sadzonek byłyby śmiertelne.
Nowoczesne metody sadzenia zwiększające udatność upraw
Tradycyjne metody sadzenia z gołym korzeniem, stosowane od dziesięcioleci, mają swoje ograniczenia. W warunkach rosnącej nieprzewidywalności pogody warto rozważyć nowoczesne rozwiązania, które zwiększają szanse na udatność uprawy. Sadzenie lasu z wykorzystaniem nowych technologii może znacząco poprawić przeżywalność młodych drzew.
Sadzonki z zakrytym systemem korzeniowym (kontenerowe) lepiej radzą sobie podczas suchych wiosen. Ich korzenie są chronione przez bryłę substratu, co ogranicza stres związany z przesadzeniem. Sadzonki kontenerowe można sadzić w szerszym oknie czasowym – nie tylko wiosną i jesienią, ale nawet latem, o ile zapewni się im odpowiednie podlewanie w pierwszych tygodniach.
Badania prowadzone przez Instytut Badawczy Leśnictwa pokazują, że udatność upraw z sadzonek kontenerowych w latach suchych może być o 15-25% wyższa niż w przypadku sadzonek z gołym korzeniem. To istotna różnica, która przekłada się na mniejsze koszty uzupełnień i szybsze zwarte rosnięcie młodego drzewostanu.
Zastosowanie hydrożeli – sorbentów magazynujących wodę bezpośrednio przy korzeniach – to rozwiązanie, które zyskuje zwolenników przy sadzeniu lasu. Hydrożele to polimery zdolne do pochłaniania wody w ilości wielokrotnie przewyższającej ich własną masę. Umieszczone w dołku przy korzeniach sadzonki, tworzą rezerwuar wilgoci dostępny dla młodego drzewka w okresach suszy.
Czy warto inwestować w hydrożele? Odpowiedź zależy od warunków lokalnych. Na glebach piaszczystych, o niskiej retencyjności, i w regionach dotkniętych częstymi suszami, hydrożele mogą znacząco zwiększyć przeżywalność sadzonek. Ich koszt – około 0,50-1 zł na drzewko – może się zwrócić poprzez wyższy wskaźnik przyjęcia się uprawy. Na glebach gliniastych o dobrej retencji, efekt będzie mniej wyraźny.
Odpowiednia więźba – zagęszczenie sadzenia – to kwestia wymagająca strategicznego podejścia przy sadzeniu lasu. Czy sadzić gęściej, by zapewnić konkurencję i naturalne wyselekcjonowanie najsilniejszych osobników, czy rzadziej, aby ograniczyć rywalizację o zasoby?
W warunkach zmiennego klimatu bardziej optymalnym rozwiązaniem wydaje się więźba rzadsza – około 2500-3500 sadzonek na hektar zamiast tradycyjnych 4000-5000. Daje to młodym drzewom więcej przestrzeni na rozwój systemu korzeniowego i ogranicza konkurencję o wodę w okresach suszy. Rzadsza więźba to także niższe koszty zakupu sadzonek i sadzenia, a różnicę można przeznaczyć na lepszą jakość materiału szkółkarskiego lub intensywniejszą pielęgnację.
Oczywiście, rzadsza więźba wymaga staranniejszej pielęgnacji, by zapobiec nadmiernej ekspansji roślinności zielnej. Jednakże korzyści w postaci zdrowszych, silniejszych drzew przeważają dodatkowy nakład pracy.
Planowanie struktury lasu – dywersyfikacja jako ubezpieczenie
Las jednogatunkowy i jednowiekowy to monokultura wrażliwa na każde zakłócenie. Las wielogatunkowy i różnowiekowy to ekosystem odporny, który potrafi przetrwać klęski żywiołowe i szybko się regenerować. Prawidłowe sadzenie lasu wymaga dzisiaj przemyślanej struktury przestrzennej.
Las wielopiętrowy i różnowiekowy jest mniej podatny na wichury, gradacje szkodników i choroby. Gdy drzewa rosną w różnym wieku, ryzyko jednoczesnej utraty całego drzewostanu spada drastycznie. Młodsze piętra chronią glebę przed nadmiernym przesuszeniem, starsze dostarczają nasion do naturalnego odnowienia. Różnorodność gatunkowa sprawia, że szkodnik czy patogen specjalizujący się w jednym gatunku nie znajdzie tutaj idealnych warunków do masowego namnożenia.
W praktyce oznacza to, że sadzenie lasu nie powinno opierać się na zakładaniu jednolitych upraw jednego gatunku na dużych powierzchniach. Lepiej tworzyć mozaikę składającą się z niewielkich powierzchni różnych gatunków – dęby tu, buki tam, modrzewie gdzie indziej, z domieszką gatunków towarzyszących. Taka struktura naśladuje naturalny las i zapewnia stabilność ekologiczną oraz ekonomiczną.
Rola podszytu bywa niedoceniana, a jest kluczowa dla zdrowia lasu. Krzewy – takie jak kruszyna pospolita, leszczyna, trzmielina czy kalina koralowa – chronią glebę przed wysychaniem i nadmiernym nagrzewaniem. Ich obecność zmniejsza amplitudę temperatur przy powierzchni gleby, co poprawia warunki dla mikroorganizmów i retencję wilgoci.
Podszyt zapewnia również schronienie i pokarm dla zwierzyny, co może ograniczyć zgryzanie młodych drzew. Krzewy owocujące, takie jak leszczyna czy jarząb, przyciągają ptaki i drobne ssaki, które kontrolują populacje szkodników. To element naturalnej równowagi, której nie da się zastąpić chemicznymi środkami ochrony.
Wprowadzanie podszytu można zaplanować już na etapie zakładania uprawy, sadząc krzewy w skupiskach lub wzdłuż dróg leśnych. W starszych drzewostanach, gdzie podszyt zanikł na skutek wcześniejszej gospodarki, warto rozważyć jego uzupełnienie przez dosadzenia lub ochronę naturalnego odnowienia.
Tabela: Zapotrzebowanie na wodę i odporność wybranych gatunków drzew leśnych
| Gatunek drzewa | Zapotrzebowanie na wodę | Odporność na suszę | Głębokość systemu korzeniowego | Odporność na wiatr |
|---|---|---|---|---|
| Dąb szypułkowy | Średnie do wysokiego | Wysoka | Głęboki (2-3 m) | Bardzo wysoka |
| Dąb bezszypułkowy | Średnie | Bardzo wysoka | Głęboki (2-3 m) | Bardzo wysoka |
| Buk zwyczajny | Wysokie | Średnia | Średni (1-1,5 m) | Średnia |
| Modrzew europejski | Średnie | Wysoka | Głęboki (2 m) | Wysoka |
| Jodła pospolita | Średnie do wysokiego | Średnia do wysokiej | Głęboki (1,5-2 m) | Wysoka |
| Sosna zwyczajna | Niskie do średniego | Wysoka na dobrych siedliskach | Średni (1-1,5 m) | Średnia |
| Świerk pospolity | Wysokie | Niska | Płytki (0,5-1 m) | Niska |
| Klon jawor | Średnie | Średnia | Średni (1-1,5 m) | Średnia do wysokiej |
| Lipa drobnolistna | Średnie | Średnia | Średni (1-1,5 m) | Średnia |
| Czereśnia ptasia | Średnie do wysokiego | Średnia | Średni (1-2 m) | Średnia |
Porada praktyczna: Jak sprawdzić wilgotność gleby przed podjęciem decyzji o terminie sadzenia?
Decyzja o terminie sadzenia nie powinna być podejmowana tylko na podstawie kalendarza. Kluczowe jest sprawdzenie, czy gleba ma odpowiednią wilgotność, która zapewni sadzonkom dobre warunki startu. Właściwe rozpoznanie wilgotności gleby przed sadzeniem lasu może zadecydować o sukcesie lub porażce całej inwestycji.
Najprostszy test to „metoda pięści”. Weź garść gleby z głębokości około 10-15 cm i zaciśnij ją w dłoni. Jeśli po otwarciu dłoni gleba tworzy zwarty, wilgotny bryłek, który lekko brudzi rękę, ale nie jest mokry – wilgotność jest optymalna. Jeśli gleba rozsypuje się, jest zbyt sucha. Jeśli woda wycieka przy ściskaniu, jest zbyt mokra.
Test sondy metalowej to kolejna metoda. Wbij cienki pręt metalowy lub długi śrubokręt w glebę. Jeśli wchodzi łatwo na głębokość co najmniej 20-25 cm, wilgotność jest wystarczająca. Jeśli pręt zatrzymuje się wcześniej i wymaga dużej siły, gleba jest przesuszona.
Obserwacja roślinności również dostarcza wskazówek. Jeśli rośliny zielne na powierzchni są soczyste i zielone, to znak, że gleba ma dostęp do wody. Sucha, zwiędła lub brązowa roślinność wskazuje na niedobór wilgoci.
W razie wątpliwości warto przełożyć sadzenie i poczekać na opady. Lepiej posadzić drzewka w optymalnych warunkach, niż skazywać je na stres od pierwszego dnia w glebie.
Wsparcie finansowe – jak sfinansować adaptację lasu?
Planowanie lasu odpornego na zmiany klimatu to inwestycja długofalowa, która wiąże się z wyższymi kosztami początkowymi, np. przy zakupie sadzonek kontenerowych czy stosowaniu mikoryzy. Warto jednak pamiętać, że właściciele lasów prywatnych oraz rolnicy mogą skorzystać z bezzwrotnego wsparcia finansowego. W ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027, Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) oferuje dotacje nie tylko na samo zalesianie gruntów rolnych, ale także na tzw. inwestycje zwiększające odporność ekosystemów leśnych. Środki te można przeznaczyć m.in. na przebudowę składu gatunkowego (np. wymianę zamierających świerków na dęby), wprowadzenie drugiego piętra i podszytu, czy zabezpieczenie upraw przed zwierzyną. Skorzystanie z dofinansowania znacząco obniża barierę wejścia i pozwala na realizację nasadzeń w najwyższym standardzie, co jest kluczowe dla przetrwania lasu w kolejnych dekadach.
FAQ
Dlaczego nie należy sadzić monokultur świerkowych w dobie zmian klimatu?
Świerk ma płytki system korzeniowy, który uniemożliwia mu dostęp do wody w głębszych warstwach gleby podczas suszy. Osłabione drzewa stają się łatwym celem dla kornika drukarza. Monokultura zwiększa ryzyko całkowitej utraty drzewostanu w wyniku gradacji szkodników. Wprowadzenie różnorodności gatunkowej przy sadzeniu lasu stanowi naturalną barierę ochronną przed takimi zagrożeniami.
Jakie gatunki drzew najlepiej radzą sobie z długotrwałą suszą?
Dęby – szypułkowy i bezszypułkowy – dzięki głębokiemu systemowi korzeniowemu doskonale znoszą niedobory wody. Modrzew europejski również wykazuje wysoką odporność na suszę. Jodła pospolita w chłodniejszych mikrosiedliskach lepiej radzi sobie niż świerk. Sosna na dobrych siedliskach utrzymuje odporność, ale wymaga monitorowania na słabszych glebach. Te gatunki powinny być priorytetem przy sadzeniu lasu.
Czy sadzonki kontenerowe są lepsze niż tradycyjne z gołym korzeniem?
Sadzonki kontenerowe mają wyższą przeżywalność w trudnych warunkach, zwłaszcza podczas suchych wiosen. Chroniona bryła substratu ogranicza stres po przesadzeniu. Można je sadzić w szerszym oknie czasowym, co zwiększa elastyczność działania. Koszt jest wyższy, ale udatność uprawy rekompensuje różnicę cenową. To dobra inwestycja przy sadzeniu lasu w warunkach zmian klimatu.
Jakie zabiegi pielęgnacyjne są kluczowe w pierwszych latach po posadzeniu?
Regularne wykaszanie chwastów w promieniu 0,5-1 metra wokół sadzonki zmniejsza konkurencję o wodę. Usuwanie nalotu niepożądanych gatunków zapobiega zagłuszeniu młodych drzew. Ochrona przed zwierzyną poprzez ogrodzenia lub repelenty chroni wzrost. Zabiegi te należy powtarzać systematycznie przez 3-5 lat do momentu samodzielności drzewek. Właściwa pielęgnacja po sadzeniu lasu decyduje o przyszłości drzewostanu.
Czy warto stosować hydrożele przy sadzeniu drzew?
Na glebach piaszczystych i w regionach dotkniętych częstymi suszami hydrożele mogą znacząco zwiększyć przeżywalność sadzonek. Koszt około 0,50-1 zł na drzewko zwraca się wyższym wskaźnikiem przyjęcia uprawy. Na glebach gliniastych efekt jest mniejszy. Decyzję należy podejmować indywidualnie, uwzględniając lokalne warunki. Hydrożele to jedno z nowoczesnych rozwiązań przy sadzeniu lasu.
Dlaczego las wielopiętrowy jest bardziej odporny na zmiany klimatu?
Różnorodność wieku i gatunków tworzy naturalną odporność na klęski żywiołowe. Młodsze piętra chronią glebę przed przesuszeniem, starsze zapewniają odnowienie naturalne. Szkodniki specjalizujące się w jednym gatunku nie znajdują idealnych warunków do masowego namnożenia. Struktura mozaikowa zmniejsza ryzyko całkowitej utraty wartości ekonomicznej drzewostanu. Planowanie takiej struktury przy sadzeniu lasu to inwestycja w przyszłość.
Jaką rolę pełni podszyt w zdrowym lesie?
Krzewy chronią glebę przed wysychaniem i nadmiernym nagrzewaniem, stabilizując temperaturę przy powierzchni. Zapewniają pokarm i schronienie dla zwierzyny, co ogranicza zgryzanie młodych drzew. Krzewy owocujące przyciągają ptaki i drobne ssaki kontrolujące populacje szkodników. Podszyt jest elementem naturalnej równowagi ekologicznej lasu. Można go wprowadzać równocześnie z sadzeniem lasu lub w późniejszym etapie rozwoju drzewostanu.
Jak głęboko sadzić sadzonki, by zwiększyć ich odporność na suszę?
Sadzonkę należy sadzić na głębokość, która zapewni pełne przykrycie korzeni i szyjki korzeniowej. Zbyt płytkie sadzenie naraża korzenie na przesuszenie, zbyt głębokie – na gnicie szyjki. Optymalnie sadzonka powinna być posadzona na tej samej głębokości, na jakiej rosła w szkółce. Dobrze przygotowany dołek zapewnia kontakt korzeni z wilgotną glebą i zwiększa szanse powodzenia przy sadzeniu lasu.
Czy wprowadzanie mikoryzy rzeczywiście zwiększa odporność drzew?
Mikoryzowe grzyby zwiększają powierzchnię pobierania wody i składników mineralnych przez korzenie nawet kilkadziesiąt razy. Wytwarzają substancje chroniące rośliny przed patogenami. Szczepienie sadzonek mikoryzą w szkółce zwiększa ich przeżywalność w pierwszych latach po posadzeniu. Inwestycja zwraca się wyższą odpornością na stresy środowiskowe. Mikoryza to naturalny sposób wspierania młodych drzew po sadzeniu lasu.
Jaka więźba sadzenia jest optymalna w kontekście zmian klimatu?
Rzadsza więźba – około 2500-3500 sadzonek na hektar – daje młodym drzewom więcej przestrzeni na rozwój systemu korzeniowego. Ogranicza konkurencję o wodę w okresach suszy. Niższe koszty zakupu sadzonek można przeznaczyć na lepszą jakość materiału lub intensywniejszą pielęgnację. Wymaga staranniejszej kontroli ekspansji roślinności zielnej. Ta strategia przy sadzeniu lasu lepiej odpowiada na wyzwania związane z deficytem wody.
Podsumowanie
Las, który sadzimy dziś, będzie kształtował krajobraz i gospodarkę za pół wieku. To zobowiązanie wobec przyszłych pokoleń, które wymaga elastyczności i otwartości na zmiany. Monitorowanie stanu lasu i gotowość do wprowadzania poprawek – uzupełnień, dosadzeń gatunków towarzyszących – to klucz do sukcesu. Sadzenie lasu w dobie zmian klimatu nie może opierać się na starych schematach i monokulturach.
Dla właściciela lasu inwestycja w różnorodność gatunkową to nie fanaberia, lecz jedyna racjonalna droga do zachowania wartości ekonomicznej lasu w nieprzewidywalnym klimacie. Las jednogatunkowy to ryzyko, które w warunkach zmian klimatu staje się nieakceptowalne. Las różnorodny to kapitał odporny na susze, wichury i gradacje szkodników. Właściwe podejście do sadzenia lasu dzisiaj to fundament wartościowego drzewostanu za 50 lat.
Prawidłowa pielęgnacja lasu to nie tylko koszty. To przede wszystkim budowanie kapitału, który będzie generował zysk przez dziesięciolecia. Każda złotówka zainwestowana w dobre sadzonki, odpowiednią więźbę i pielęgnację zwraca się zdrowymi drzewami o wysokiej wartości użytkowej. Przemyślane sadzenie lasu z uwzględnieniem zmian klimatycznych to najlepsza strategia na niepewną przyszłość.
Jeśli masz własne doświadczenia z zakładaniem upraw leśnych w kontekście zmian klimatu, podziel się nimi w komentarzach. Jakie gatunki sprawdzają się w Twojej okolicy? Jakie wyzwania napotkałeś przy sadzeniu lasu? Wymiana wiedzy między właścicielami lasów to bezcenna wartość – razem możemy budować lepsze lasy dla przyszłości.
Bibliografia
- Instytut Badawczy Leśnictwa (2021). Wpływ zmian klimatu na gospodarkę leśną w Polsce. Sękocin Stary.
- Jaworski, A. (2019). Hodowla lasu w warunkach zmian klimatycznych. Wydawnictwo Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie.
- Lasy Państwowe (2022). Raport o stanie lasów w Polsce 2021. Centrum Informacyjne Lasów Państwowych, Warszawa.
- Sabor, J. (2020). Adaptacja gatunkowa drzewostanów do zmian klimatu. Sylwan.
- Zając, S., Jaworski, A. (2018). Zastosowanie sadzonek kontenerowych w odnowieniach leśnych. Leśne Prace Badawcze.
- Danielewicz, W., Pawlaczyk, P. (2019). Gatunki drzew i krzewów w dobie zmian klimatu – rekomendacje dla leśnictwa. Klub Przyrodników, Świebodzin.
- Michalik, B., Szewczyk, J. (2021). Ocena przydatności gatunków drzew iglastych w warunkach deficytu wodnego. Acta Scientiarum Polonorum Silvarum Colendarum Ratio et Industria Lignaria.
Autor: Michał Stach
Źródło zdjęć: CANVA
REDAKCJA POLECA
Trak mobilny: Cena, wydajność i koszty. Przewodnik na 2026
Zimowa pielęgnacja lasu: Jak zabezpieczyć młode uprawy przed zwierzyną bez użycia chemii?
Regulacja gaźnika w pile spalinowej – instrukcja krok po kroku
