Ziemniak to roślina o bardzo wysokich wymaganiach pokarmowych, która pobiera z gleby znaczne ilości składników odżywczych. Prawidłowe nawożenie ziemniaków przekłada się bezpośrednio na wielkość plonu, jakość bulw oraz ich zdolność do przechowywania.
Decyzja o tym, jakie nawozy pod ziemniaki wybrać, powinna wynikać z analizy gleby, planowanego plonu oraz odmiany uprawianej rośliny. Nawożenie ziemniaka wymaga zrównoważonego podejścia – zarówno niedobory, jak i nadmiar składników pokarmowych negatywnie wpływają na jakość i wielkość plonu.
Aktualizowane dnia 17 Stycznia, 2026 przez REDAKCJA RolniczyPoradnik.pl
Spis treści
Wymagania pokarmowe ziemniaka
Ziemniak należy do roślin o największym apetycie pokarmowym wśród upraw polowych. Na wyprodukowanie 1 tony bulw roślina pobiera z gleby około 5 kg azotu, 1,8 kg fosforu (P₂O₅) i aż 7 kg potasu (K₂O). Te proporcje jednoznacznie pokazują, że zapotrzebowanie na potas jest najwyższe spośród wszystkich makroelementów.
Intensywne pobieranie składników pokarmowych trwa od fazy kiełkowania aż do zakończenia wzrostu łętu. Szczególnie krytyczny jest okres tworzenia się bulw, kiedy roślina wymaga optymalnego dostępu do wszystkich makroelementów jednocześnie. Niedobory składników w tej fazie rozwojowej praktycznie nie dają się już nadrobić późniejszym nawożeniem.
Zasobność gleby w składniki pokarmowe decyduje o ostatecznych dawkach nawozów. Analiza gleby wykonana przed sadzeniem pozwala precyzyjnie określić rzeczywiste potrzeby nawozowe plantacji. Gleby lekkie, piaszczyste wymagają znacznie wyższych dawek niż gleby zwięzłe, gliniaste, które lepiej magazynują i udostępniają składniki pokarmowe roślinom.
Odczyn gleby ma również istotne znaczenie. Ziemniaki najlepiej rosną przy pH 5,5-6,5. W tym zakresie składniki pokarmowe są optymalnie dostępne dla systemu korzeniowego.
Jakie nawozy pod ziemniaki stosować w praktyce
Skuteczne nawożenie ziemniaków opiera się na połączeniu nawozów organicznych i mineralnych. Każda grupa nawozów pełni odmienne funkcje w uprawie i wpływa na różne aspekty plonowania i jakości bulw.
Nawozy mineralne – azot, fosfor, potas
Azot odpowiada za rozwój łętu, intensywność fotosyntezy i ogólny wzrost rośliny. Pod ziemniaki stosuje się go w dawkach 80-140 kg N/ha, w zależności od zasobności gleby i planowanego plonu. Nadmiar azotu powoduje nadmierne wyrastanie łętu kosztem tworzenia bulw, opóźnia dojrzewanie i znacząco obniża jakość przechowawczą. Bulwy przenawożone azotem są bardziej podatne na choroby i szybciej się psują.
Fosfor wspiera rozwój systemu korzeniowego w początkowych fazach wzrostu i wpływa na jakość oraz skrobistość bulw. Dawki wynoszą 60-110 kg P₂O₅/ha. Nawożenie fosforowe zawsze stosuje się przedsadzeniowo, ponieważ fosfor jest składnikiem słabo mobilnym w glebie – nie przemieszcza się z wodą jak azot. Niedobór fosforu objawia się ciemnozielonym, niemal granatowym zabarwieniem liści oraz słabym, zahamowanym wzrostem całej rośliny.
Potas w największym stopniu decyduje o wielkości plonu i jakości bulw. Ziemniak potrzebuje 100-200 kg K₂O/ha, co czyni go rośliną najbardziej potrzebującą potasu. Odpowiednia zawartość potasu poprawia skrobistość bulw, zmniejsza podatność na uszkodzenia mechaniczne, choroby i szkodniki oraz wydłuża trwałość przechowawczą. Niedobór potasu rozpoznaje się po charakterystycznym brązowieniu i nekrotyzacji brzegów liści, zaczynając od starszych.
Najlepsze nawozy mineralne pod ziemniaki to nawozy wieloskładnikowe typu NPK w proporcjach dostosowanych do potrzeb rośliny. W praktyce rolniczej sprawdzają się nawozy takie jak Polifoska 6 (8-24-24), saletrosan magnezowy (27-0-0+4MgO) czy siarczan potasu (0-0-50).
Nawozy organiczne – obornik, kompost, nawozy zielone
Obornik to podstawowy nawóz organiczny w uprawie ziemniaka, szczególnie w gospodarstwach z produkcją zwierzęcą. Poprawia strukturę gleby, zwiększa jej pojemność wodną i wzbogaca w próchnicę. Stosuje się go w dawce 25-35 ton/ha, najlepiej pod przedplon (np. zboża) lub jesienią przed sadzeniem ziemniaków.
Bardzo ważna zasada: świeży obornik stosowany bezpośrednio pod ziemniaki powoduje masowe występowanie parcha zwykłego – choroby objawiającej się korkowatymi naroślami na bulwach. Dlatego zaleca się stosowanie wyłącznie obornika dobrze rozłożonego, przefermentowanego przez minimum 6 miesięcy. Alternatywą jest aplikacja obornika pod roślinę poprzedzającą ziemniaka w płodozmianie.
Kompost stanowi wartościowe uzupełnienie nawożenia organicznego. Działa wolniej niż obornik, ale ma jeszcze korzystniejszy wpływ na strukturę gleby i życie biologiczne. Dawki kompristu wynoszą 20-30 ton/ha. Można go stosować bezpośrednio przed sadzeniem ziemniaków bez ryzyka parcha.
Nawozy zielone, zwłaszcza rośliny motylkowate (łubin, groch, wyka), znacząco wzbogacają glebę w azot i materię organiczną. Gorczyca biała lub gryka wysiane po zbiorze przedplonu i przyorane jesienią poprawiają warunki dla ziemniaka. Biomasa roślin strączkowych może dostarczyć nawet 40-60 kg N/ha.
Terminy nawożenia ziemniaków – kiedy i jak
Prawidłowe rozłożenie nawożenia w czasie ma fundamentalne znaczenie dla efektywności wykorzystania składników pokarmowych przez rośliny. Ziemniak ma określone fazy rozwojowe, w których potrzebuje różnych proporcji i ilości składników.
Nawożenie przedsadzeniowe
Nawożenie przedsadzeniowe obejmuje aplikację nawozów przed sadzeniem lub w trakcie sadzenia ziemniaków. W tym terminie stosuje się całą dawkę fosforu i potasu oraz 60-70% dawki azotu.
Nawozy fosforowe i potasowe najlepiej wymieszać z glebą podczas orki przedsiewnej lub kultywacji przedsadzeniowej. Pozwala to na równomierne rozłożenie składników w całej warstwie korzeniowej gleby. Aplikacja bezpośrednio przed sadzeniem lub w redlinie może powodować nadmierne zasolenie bezpośredniego otoczenia sadzeniaków.
Część dawki azotu (do 40 kg N/ha) można zastosować w formie nawozów aplikowanych w redlinach podczas sadzenia. Takie rozwiązanie ogranicza straty azotu przez wymywanie i zapewnia dostępność składnika w pierwszych, krytycznych fazach wzrostu. Nie należy jednak przekraczać 40 kg N/ha bezpośrednio w redlinie ze względu na ryzyko uszkodzenia kiełków.
Optymalny termin nawożenia przedsadzeniowego przypada na wczesną wiosnę, 2-3 tygodnie przed planowanym sadzeniem. Na glebach lekkich, przepuszczalnych lepsze efekty daje nawożenie bliżej terminu sadzenia (7-14 dni wcześniej), na glebach zwięzłych można nawozić wcześniej.
Nawożenie pogłówne
Nawożenie pogłówne polega na dostarczeniu pozostałej części azotu w trakcie wegetacji ziemniaków. Stosuje się je zazwyczaj jednorazowo, w fazie pełni wschodów lub tuż przed pierwszym okopywaniem – gdy rośliny mają 10-15 cm wysokości.
Dawka azotu w nawożeniu pogłówne wynosi 30-50 kg N/ha. Aplikację przeprowadza się najczęściej saletrą amonową (34% N) lub mocznikiem (46% N), rozsiewając nawóz międzyrzędziowo. Zbyt późne nawożenie azotowe – po początku wiązania bulw – opóźnia dojrzewanie i znacząco pogarsza jakość bulw oraz ich zdolność do przechowywania.
Optymalne warunki do nawożenia pogłównego to gleba wilgotna i zachmurzenie. Nawóz rozsiany na suche liście w słoneczny dzień może powodować poparzenia chemiczne blaszek liściowych. Po aplikacji wskazane jest wykonanie okopywania lub podlewania, które wmieszają nawóz w glebę.
W uprawie odmian wczesnych często całkowicie rezygnuje się z nawożenia pogłównego, stosując całą dawkę azotu przedsadzeniowo. Odmiany późne i średnio późne znacznie lepiej reagują na podział dawki azotu na dwa terminy.
Dawki nawozów pod ziemniaki – tabela
Poniższa tabela przedstawia zalecane dawki nawozów w zależności od zasobności gleby określonej na podstawie analizy chemicznej.
| Zasobność gleby | Azot (N) kg/ha | Fosfor (P₂O₅) kg/ha | Potas (K₂O) kg/ha | Obornik t/ha |
|---|---|---|---|---|
| Bardzo niska | 120-140 | 90-110 | 180-200 | 30-35 |
| Niska | 100-120 | 80-90 | 160-180 | 25-30 |
| Średnia | 80-100 | 60-80 | 140-160 | 20-25 |
| Wysoka | 60-80 | 40-60 | 120-140 | 15-20 |
| Bardzo wysoka | 40-60 | 30-40 | 100-120 | 0-15 |
Uwaga: Przedstawione dawki są wartościami orientacyjnymi. Precyzyjne określenie potrzeb nawozowych wymaga analizy gleby wykonanej w akredytowanym laboratorium. Wynik analizy wskazuje dokładną zasobność w poszczególne składniki, pH gleby oraz pozwala na optymalizację kosztów nawożenia.
Różne odmiany ziemniaka mogą mieć nieco odmienne wymagania pokarmowe. Odmiany jadalne skrobiowe potrzebują więcej potasu niż odmiany salatkowe o niższej zawartości skrobi. Ziemniaki przeznaczone na frytki i chipsy wymagają szczególnie zrównoważonego nawożenia azotem i potasem – nadmiar azotu powoduje ciemnienie bulw po smażeniu.
Najczęstsze błędy w nawożeniu ziemniaków
Nadmierne nawożenie azotem to najczęstszy i najpoważniejszy błąd w uprawie ziemniaków. Prowadzi do nadmiernie bujnego wzrostu łętu kosztem tworzenia bulw, opóźnia dojrzewanie nawet o 2-3 tygodnie i drastycznie obniża jakość bulw. Ziemniaki przenawożone azotem są bardzo podatne na choroby grzybowe (zaraza ziemniaka) i bakteryjne, zawierają mniej skrobi oraz bardzo słabo się przechowują – szybko kiełkują i gnią.
Stosowanie świeżego obornika bezpośrednio pod ziemniaki to pewna droga do masowego występowania parcha zwykłego. Ta choroba grzybowa objawia się korkowatymi, brązowymi naroślami na powierzchni bulw, które drastycznie obniżają ich wartość handlową i jadalną. Obornik powinien być dobrze rozłożony (minimum 6 miesięcy kompostowania) lub stosowany pod przedplon, a nie bezpośrednio pod ziemniaki.
Brak nawożenia potasowego lub jego niedobór to częsty problem, który znacząco ogranicza plon i pogarsza jakość bulw. Ziemniaki uprawiane bez odpowiednich dawek potasu są wyraźnie drobniejsze, mają niższą zawartość skrobi, gorsze walory smakowe i bardzo źle się przechowują – miękną i kiełkują. Niedobór potasu objawia się charakterystycznym brązowieniem i nekrotyzacją brzegów liści, które następnie zwijają się do góry.
Niewłaściwy termin nawożenia azotowego również znacząco obniża efektywność całego nawożenia. Azot stosowany zbyt wcześnie (np. jesienią lub zimą) ulega wymyciu poza zasięg korzeni, szczególnie na glebach lekkich, piaszczystych. Z kolei nawożenie azotowe wykonane po zakończeniu wzrostu łętu i rozpoczęciu wiązania bulw jest całkowicie bezcelowe i wręcz szkodliwe – opóźnia dojrzewanie bez wpływu na plon.
Rezygnacja z analizy gleby prowadzi do nawożenia „na ślepo”, metodą prób i błędów. Może to skutkować zarówno kosztownymi niedoborami składników, jak i ich nadmiarem, który nie tylko marnuje pieniądze, ale także szkodzi środowisku. Analiza gleby wykonywana co 3-4 lata to niewielka inwestycja, która zwraca się wielokrotnie przez precyzyjną optymalizację nawożenia.
Stosowanie wyłącznie nawozów mineralnych bez nawożenia organicznego to strategia krótkowzroczna, która na dłuższą metę zuboża glebę w próchnicę. Długotrwałe pomijanie nawożenia organicznego (obornik, kompost, nawozy zielone) systematycznie pogarsza strukturę gleby, jej właściwości wodne i życie biologiczne, co szczególnie negatywnie wpływa na ziemniaki – roślinę bardzo wrażliwą na strukturę gleby.
Zbyt późne nawożenie pogłówne (po początkach wiązania bulw) nie przynosi już wzrostu plonu, ale opóźnia dojrzewanie i pogarsza jakość bulw. Nawożenie pogłówne ma sens tylko do fazy pełni wiązania bulw.
Podsumowanie
Odpowiedź na pytanie „jakie nawozy pod ziemniaki” nie jest prosta i jednoznaczna – zależy od wielu czynników. Kluczowe znaczenie ma zasobność gleby określona analizą chemiczną, planowany plon, odmiana oraz warunki glebowo-klimatyczne gospodarstwa.
Właściwe nawożenie ziemniaków wymaga połączenia nawozów organicznych (obornik, kompost, nawozy zielone) z nawozami mineralnymi zawierającymi azot, fosfor i potas. Szczególnie ważne jest odpowiednie nawożenie potasowe – ziemniak potrzebuje tego składnika najwięcej.
Nawożenie należy podzielić na dwa terminy: przedsadzeniowe (cała dawka P i K, 60-70% N) oraz pogłówne (pozostałe 30-40% N). Taki podział minimalizuje straty składników i zapewnia ich dostępność w krytycznych fazach rozwoju.
Wykonanie analizy gleby przed każdą uprawą ziemniaków to podstawa racjonalnego nawożenia. Pozwala uniknąć kosztownych błędów i zoptymalizować dawki nawozów.
Masz własne doświadczenia z nawożeniem ziemniaków? A może stosujesz inne nawóz lub metody niż opisane w artykule? Podziel się swoją wiedzą praktyczną w komentarzu – każde doświadczenie jest cenne i może pomóc innym czytelnikom!
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Kiedy stosować nawozy pod ziemniaki?
Podstawowe nawożenie wykonuje się wiosną, 2-3 tygodnie przed sadzeniem. W tym terminie aplikuje się całą dawkę fosforu, potasu i 60-70% azotu. Pozostałą część azotu stosuje się pogłównie, gdy rośliny osiągną wysokość 10-15 cm, zwykle przed pierwszym okopywaniem. Taki podział terminów zapewnia optymalne wykorzystanie składników.
Czy można stosować mocznik pod ziemniaki?
Mocznik świetnie nadaje się do nawożenia ziemniaków, szczególnie w aplikacji pogłównej międzyrzędziowej. Zawiera 46% azotu i jest ekonomicznym źródłem tego składnika. Należy go stosować na wilgotną glebę lub tuż przed deszczem, ponieważ wymaga wmieszania w glebę lub rozpuszczenia. Unikamy rozsiewania bezpośrednio na liście w słoneczne dni.
Jaki obornik najlepszy pod ziemniaki?
Najlepszy jest obornik dobrze rozłożony, przefermentowany przez minimum 6 miesięcy. Świeży obornik sprzyja rozwojowi parcha zwykłego na bulwach. Idealnie stosować obornik bydlęcy lub koński pod przedplon ziemniaka w płodozmianie. Obornik świński jest mniej odpowiedni ze względu na wysoką zawartość łatwo wymywalnego azotu amonowego.
Czy ziemniaki potrzebują wapnowania?
Ziemniaki preferują pH gleby 5,5-6,5 i nie wymagają intensywnego wapnowania. Nadmiar wapnia w glebie wyraźnie sprzyja rozwojowi parcha zwykłego na bulwach. Jeśli pH jest poniżej 5,0, można zastosować niewielkie dawki wapna (1-2 t/ha) jesienią pod orkę, minimum rok przed sadzeniem ziemniaków.
Jak często nawozić ziemniaki w trakcie sezonu?
Ziemniaki nawozi się zazwyczaj dwukrotnie w ciągu sezonu: przedsadzeniowo (cała dawka P i K oraz 60-70% N) oraz pogłównie (pozostałe 30-40% N). Nawożenie pogłówne wykonuje się jednorazowo, gdy rośliny mają 10-15 cm wysokości. Częstsze nawożenie nie jest konieczne i może prowadzić do nadmiaru składników oraz niepotrzebnych kosztów.
Jakie nawozy pod ziemniaki wczesne?
Ziemniaki wczesne mają krótszy okres wegetacji (80-100 dni), dlatego wymagają szybko dostępnych form nawozów. Zaleca się stosowanie całej dawki nawozów przedsadzeniowo, bez nawożenia pogłównego. Dawki są niższe niż dla odmian późnych: 60-80 kg N/ha, 60-80 kg P₂O₅/ha i 120-150 kg K₂O/ha, w zależności od zasobności gleby.
Czy można nawozić ziemniaki gnojówką?
Gnojówka nadaje się do nawożenia ziemniaków, ale wymaga ostrożności. Najlepiej stosować ją rozcieńczoną (1:3 lub 1:4) po wschodach roślin, aplikując międzyrzędziowo. Gnojówka dostarcza głównie azotu i potasu. Unikamy aplikacji bezpośrednio na rośliny oraz stosowania tuż przed sadzeniem – może to spowodować oparzenia kiełków i sprzyjać parchaowatości.
Autor: Michał Stach
Źródło zdjęć: CANVA
REDAKCJA POLECA
Orka wiosenna – kiedy i jak ją wykonać, aby nie stracić plonu
