Rzepak kontra palma – czy certyfikat RSPO zmienia konkurencję na rynku olejów roślinnych?

ARTYKUŁ SPONSOROWANY

Olej rzepakowy i palmowy od lat walczą o tych samych odbiorców – od producentów margaryny po rafinerie biopaliw. Do rywalizacji opartej na cenie i wydajności doszedł jednak nowy element – certyfikacja zrównoważonego oleju palmowego. Czy realnie zmienia ona układ sił i co z tego wynika dla polskiego plantatora rzepaku?

Aktualizowane dnia 28 Października, 2026 przez REDAKCJA RolniczyPoradnik.pl


Dwa oleje, jeden rynek – punkt wyjścia dla RSPO

Na półce sklepowej rzadko widać tę rywalizację, ale w przetwórstwie jest ona codziennością. Oba oleje konkurują w trzech głównych zastosowaniach – żywności, kosmetykach i paliwach. Przetwórca, który może zastąpić jeden surowiec drugim, porównuje przede wszystkim cenę, dostępność i parametry technologiczne.

W tym zestawieniu palma startuje z wyraźną przewagą. Według danych FAO, zestawionych przez Our World in Data, olej palmowy daje średnio ok. 2,8 t oleju z hektara, rzepak – ok. 0,7 t. Czterokrotnie wyższa wydajność z hektara przekłada się na niższy koszt jednostkowy i dużą elastyczność cenową. Na samej ekonomii upraw rzepak tego wyścigu nie wygra. Dla polskiego rolnika to ważny kontekst, bo sytuacja na światowym rynku oleju palmowego pośrednio wpływa na to, ile przetwórca jest gotów zapłacić za rzepak.

Skąd wziął się standard RSPO? Regulacje łańcucha dostaw

Ekspansja plantacji miała jednak swoją cenę. Wycinka lasów tropikalnych, utrata bioróżnorodności i zarzuty dotyczące warunków pracy sprawiły, że w 2004 roku, m.in. z inicjatywy WWF, powstała organizacja Roundtable on Sustainable Palm Oil. System RSPO miał odpowiedzieć na pytanie, skąd naprawdę pochodzi olej w produkcie.

Certyfikacja obejmuje dwa poziomy – same plantacje oraz łańcuch dostaw, czyli każdy podmiot, który przejmuje własność surowca i nim obraca. Najlepiej pokazuje to przykład rafinerii, która kupuje 100 t oleju, w tym 30 t z certyfikowanych upraw:

  • Identity Preserved – certyfikowany olej pochodzi z jednego, zidentyfikowanego źródła i przez cały czas pozostaje oddzielony od pozostałego,
  • Segregated – olej z różnych certyfikowanych plantacji można łączyć, ale nigdy z niecertyfikowanym,
  • Mass Balance – rafineria miesza oba strumienie w jednym zbiorniku, a bilans masy pozwala jej sprzedać jako certyfikowane najwyżej 30 t,
  • Book and Claim – firma nie kupuje fizycznego surowca, lecz kredyty wspierające certyfikowanych producentów.

Różnica jest zasadnicza. Im wyżej na tej liście, tym większa identyfikowalność – i tym wyższy koszt logistyki.

Certyfikat RSPO na stole negocjacyjnym – nowe argumenty w handlu

Jeszcze kilkanaście lat temu argument środowiskowy był prostym atutem rzepaku. Dziś certyfikowany olej palmowy odpiera zarzuty, które wcześniej obciążały cały surowiec. Plantacje objęte tym systemem dostarczają już ponad 15 mln ton certyfikowanego oleju rocznie (ponad 20% globalnej produkcji), a certyfikowane uprawy przekraczają 4,5 mln hektarów.

Dla przetwórców i marek certyfikat przestał być dodatkiem. Globalne sieci handlowe i koncerny spożywcze coraz częściej wpisują go do wymogów zakupowych, bo chroni je przed ryzykiem wizerunkowym. Wiarygodność takiego poświadczenia zależy od tego, kto je wystawia. Audyty prowadzą niezależne jednostki certyfikujące, akredytowane przez ASI (Assurance Services International), które nie są stroną transakcji. Jedną z nich jest Bureau Veritas – w ramach certyfikacji zrównoważonego oleju palmowego w łańcuchu dostaw audytorzy sprawdzają m.in. faktury, stany magazynowe i współczynniki konwersji produkcyjnej.

Czy to oznacza, że problem wylesiania zniknął? Nie. Certyfikat obejmuje część rynku, a model bilansu masy z definicji dopuszcza mieszanie strumieni. Zmienia jednak język negocjacji – olej palmowy przestaje być z góry przegrany w rozmowie o odpowiedzialności.

rzepak kontra palma

Gdzie rzepak wciąż wygrywa z palmą spod znaku RSPO?

Certyfikat nie przenosi plantacji z Indonezji na Kujawy. Lokalne pochodzenie i krótki łańcuch dostaw pozostają mocną kartą rzepaku. Mniej ogniw to mniej punktów, w których trzeba dowodzić identyfikowalności, i krótszy transport.

Rzepak nie ma też żadnego związku z wylesianiem tropikalnym – to przewaga, której nie zapewni najlepszy audyt. Do tego dochodzi skład. Olej rzepakowy zawiera niewiele nasyconych kwasów tłuszczowych i dużo nienasyconych, co doceniają producenci żywności i dietetycy.

Warto też pamiętać, że rzepak w UE nie działa w próżni regulacyjnej. Surowiec przeznaczony na biopaliwa musi spełniać unijne kryteria zrównoważoności, a ich dotrzymanie również trzeba udokumentować. Oba oleje grają więc według podobnej logiki – różni je jedynie punkt startu.

Co era RSPO może oznaczać dla polskiego rolnika?

Wniosek jest prosty. Konkurencja coraz częściej toczy się o wiarygodność, nie tylko o cenę. Odbiorca, który od dostawcy palmy wymaga certyfikatu, od dostawcy rzepaku oczekuje porównywalnych dowodów:

  • rzetelnej dokumentacji upraw – nawożenia, ochrony roślin i zmianowania,
  • stosowania i potwierdzania dobrych praktyk rolniczych, m.in. w zakresie ochrony gleby,
  • ścisłej współpracy z zakładem skupującym, który przekazuje wymagania swoich odbiorców dalej w łańcuchu dostaw.

Dla grup producenckich to także szansa. Wspólna, uporządkowana dokumentacja ułatwia sprzedaż partii do odbiorców o wysokich wymaganiach. Takie dane nie zawsze są dziś wymagane, ale ich brak może w przyszłości zamknąć niektóre drogi sprzedaży. Zrównoważona produkcja przestaje być hasłem – staje się warunkiem dostępu do części rynku.

Nowe reguły gry po RSPO – niezmienne atuty rzepaku

Certyfikacja zrównoważonego oleju palmowego zmienia reguły konkurencji – przesuwa ją z poziomu ceny na poziom udokumentowanego pochodzenia. Nie przekreśla jednak atutów rzepaku: lokalności, krótkiego łańcucha dostaw, korzystnego składu i braku związku z wylesianiem. Wygra ten, kto potrafi te atuty udowodnić, a nie tylko o nich mówić. Przedsiębiorstwom, które chcą potwierdzić zgodność łańcucha dostaw ze standardem RSPO, eksperci Bureau Veritas zapewniają niezależny audyt i certyfikację Supply Chain Certification (SCC).

REDAKCJA ARTYKUŁU: MICHAŁ STACH

Źródło zdjęć: Zdjęcie Partnera

3 komentarze

Dodaj komentarz